Genel Bilgiler
Otomat çeliklen uygulanan ısıl işlemlere göre,
- Isıl işlem uygulanmayanlar (yumuşak otomat çelikleri)
- Isıl işlem uygulananlar,
- Islah işlemi uygulananlar
- Sementasyon işlemi uygulananlar,
olmak üzere iki ana gruba ayrılırlar.
UYGULANAN İŞLEMLER
- Talaş kaldırma gereği duyulmayan yüzeylerin hassas ölçü toleranslarında olması gerektiğinden. otomat çelikleri daha ziyade soğuk çekilmiş olarak kullanılır.
- Bu arada, yaklaşık % 0.120 kükürt ve düşük karbon ihtiva eden ve yarı otomat çeliği olarak adlandırılan çelikleri iyi bir işlenebilirlik özelliğin yanısıra, sıcak ve soğuk dövme ve zımbalama parçalarının imalatında kullanılmaktadır. (Ornek: Somunlar) Yüksek kükürt ihtiva eden 9SMn 28 kalitesi, sıcak dövme uygulamasında başarıyla kullanılmaktadır.
- Bu arada, son yıllarda muhtelif borular, yarı kaynar otomat çeliklerinin preslenmesi ve bilahare ekstruzyonu ile üretilmeye başlanmıştır. Bu tür bir uygulama, talaşlı imalat masrafının azalmasını ve büyük oranda malzeme tasarrufunu da beraberinde getirmektedir.
KULLANIM ALANLARI
Otomat çelikleri, süratli ve seri üretim yapabilen torna ve otomat
tezgahlannda,
- tezgahın işleme hızına uygun yüksek kesici kalem ömrü,
- iş parçaların kolay işlenmesini ve tezgahdaki rahat hareketini mümkün
kılan iyi bir talaş kırılganlığı,
- çok düşük kesme kuvvetleri gereği,
- işlenen parçada iyi bir yüzey kalitesi,
dar ölçü toleransları.
Kısaca iyi işlenebilirlik sağladıklarından
-otomotiv sanayi için değişik tür bağlantı elemanları
- makına ve techızat ureten endüstri kollarında ve inşaat sektöründe
- konstrtıksiyon elemanları uretimınde.
- hassas mekanik parçalar üreten endüstri kollarında. (optik cihaz ve ölçü cihazları parçaları) kullanılmaktadır.
OTOMAT ÇELİKLERİNDE ‘İYİ İŞLENEBİLİRLİĞi’ SAĞLAYAN FAKTÖRLER
Bilindiği gibi, değişik çelik türlerinin talaşlı imalatında oluşan talaşlar tipik özellikler taşırlar. Orneğin, alaşımsız yumuşak çelikler, otomat tornalarında işlemeye uygun olmayan talaş türlerinin oluşumuna neden olurlar.
Kısa kınigan talaş elde etmek,
a- Öncelikle dokuda homojen dağıtılmış kalıntıların oluşumunu sağlamak ve
b- Genelde çelik dokusunu gevrekleştirmekle mümkündür.
Bahis konusu hususlar hakkında kısa açıklama şöyle yapılabilir.
Kükürt (S) ile birlikte kurşun (Pb) ilavesi de işleme kolaylığını cüzi bir miktar artırır. Konu ile ilgili olarak aşağıda yer alan endekste, kurşunlu ve kurşunsuz otomat çeiklerinde işlenebilirlik özellikleri arasındaki farklar mukayeseli olarak görülmektedir.
TALAŞLI İŞLEME ENDEKSİ
Mamulde sağladığı işleme kolaylığının yanısıra, çelik üretimi sırasında kurşun ilavesi özel yöntemler gerektirdiği ve sağlık açısından çok tehlikeli bir işlem olduğundan üretim maliyetlerini ve dolayısıyla satış fiyatlarını fevkalade arttırmaktadır. Ancak, genel olarak tezgahlar normal kükürtlü otomat çelikleri ile optimal kapasite ve hızda yelerli bir şekilde çalışabildiklerinden kurşunlu otomat
çeliklerinin kullanım alanları oldukça sınırlı kalmıştır.
SAE/AISİ standartlarında kurşun bulunanlar 1 İLXX veya 12LXX simgeleriyle gösterilir. SAE J402 ve DİN 1651 standartları otomat çeliklerini kapsamaktadır.
| Çeliğin Kısa Gösterilişi | Kimyasal bileşim Kütle % | ||||||
| Adı | No | C | Si en çok | Mn | Pen çok | S | Pb |
| Isıl işlem uygulaması düşünülmeyen çelikler | |||||||
| 11 SMn30 | 1.0715 | ≤ 0.14 | 0.05 | 0.90 – 1.30 | 0.11 | 0.27 – 0.33 | - |
| 11SMnPb30 | 1.0718 | ≤ 0.14 | 0.05 | 0.90 – 1.30 | 0.11 | 0.27 -0.33 | 0.22 – 0.35 |
| 11SMn37 | 1.0736 | ≤ 0.14 | 0.05 | 1.00 – 1.50 | 0.11 | 0.34 – 0.40 | - |
| 11SMnPb37 | 1.0737 | ≤ 0.14 | 0.05 | 1.00 – 1.50 | 0.11 | 0.34 – 0.40 | 0.20 – 0.35 |
| Semetasyon çelikleri | |||||||
| 10S20 | 1.0721 | 0.07 – 0.13 | 0.40 | 0.70 – 1.10 | 0.06 | 0.15 – 0.25 | - |
| 10SPb20 | 1.0721 | 0.07 – 0.13 | 0.40 | 0.70 – 1.10 | 0.06 | 0.15 – 0.25 | 0.20 – 0.35 |
| 15SMn13 | 1.0725 | 0.12 – 0.18 | 0.40 | 0.90 – 1.30 | 0.06 | 0.08 – 0.18 | - |
| Doğrudan sertleşen çelikler | |||||||
| 35S20 | 1.0726 | 0.32 – 0.39 | 0.40 | 0.70 – 1.10 | 0.06 | 0.15 – 0.25 | - |
| 35SPb20 | 1.0756 | 0.32 – 0.39 | 0.40 | 0.70 – 1.10 | 0.06 | 0.15 – 0.25 | 0.15 – 0.35 |
| 36SMn14 | 1.0764 | 0.32 – 0.39 | 0.40 | 1.30 – 1.70 | 0.06 | 0.10 -0.18 | 0.15 – 0.35 |
| 36SMnPB14 | 1.0765 | 0.32 – 0.39 | 0.40 | 1.30 – 1.70 | 0.06 | 0.10 – 0.18 | 0.15 – 0.35 |
| 38SMn28 | 1.0760 | 0.35 – 0.40 | 0.40 | 1.20 – 1.50 | 0.06 | 0.24 – 0.33 | - |
| 38SMnPb28 | 1.0761 | 0.35 – 0.40 | 0.40 | 1.20 – 1.50 | 0.06 | 0.24 – 0.33 | 0.15 – 0.35 |
| 44SMn28 | 1.0762 | 0.40 – 0.48 | 0.40 | 1.30 – 1.70 | 0.06 | 0.24 – 0.33 | - |
| 44SMnPb28 | 1.0763 | 0.40 – 0.48 | 0.40 | 1.30 – 1.70 | 0.06 | 0.24 – 0.33 | 0.15 – 0.35 |
| 46S20 | 1.0727 | 0.42 – 0.50 | 0.40 | 0.70 – 1.10 | 0.06 | 0.15 – 0.25 | - |
| 46SPb20 | 1.0757 | 0.42 – 0.50 | 0.40 | 0.70 – 1.10 | 0.06 | 0.15 – 0.25 | 0.15 – 0.35 |
| Belirtilmiş Analizle Parça Analizli Arasındaki Kabul Edilebilir Sapmalar / Tolerance of standart and sampla composition | |||
| Element | Pota Analize göre kabul edilebilir en yüksek muhteva Kütlece % | Kabul Edilebilir sapmalar Kütlece % | |
| C | > 0.30 | ≤ 0.30 ≤ 0.50 |
± 0.02 ± 0.03 |
| Si | > 0.05 | ≤ 0.05 ≤ 0.40 |
+ 0.01 + 0.03 |
| Mn | > 1.00 | ≤ 1.00 ≤ 1.70 |
± 0.04 ± 0.06 |
| P | > 0.06 | ≤ 0.06 ≤ 1.70 |
+ 0.008 + 0.02 |
| S | > 0.33 | ≤ 0.33 ≤ 0.40 |
± 0.03 ± 0.04 |
| Pb | ≤ 0.35 | + 0.03 - 0.02 |
|
